Frá lokum þarsíðustu aldar og fram á miðja þá síðustu börðust menn um víða vesturveröld fyrir réttinum til að yrkja utan forms, eða í nýju frjálsara formi. Við þessi umskipti formsins varð til nýtt ljóðmál, ekki endilega flóknara en það sem gerðist fyrir – eins og stundum hefur verið haldið fram – heldur einfaldlega annað. Það var erfitt aflestrar. Að lesa Stefán Hörð Grímsson var kannski svipað því að reyna koma lófastórri kartöflu ofan í kokið. Að lesa Stefán Hörð Grímsson í dag er hins vegar eins og að bregða heitum hnífi á smjör, svo gripið sé til algengrar líkingar. „Þú grætur barnsauga mitt / en hin forhertu / sjáöldur hins vaxna / eru tárvana.“ [1] Líkingamál atómskáldanna er allt um kring – það þarf enginn að fá taugaáfall þó hann rekist á súrrealíska myndlíkingu, hún hefur verið gersneydd róttækni sinni, innlimuð í poppmenningu og daglegt líf. Í Landsbankanum eru áramót um hver mánaðamót og maður þarf ekki að brima lengi um internetið til að finna súrrealisma af fyrstu gráðu – maður fær hann beinlínis í pósthólfið sitt á hverjum einasta degi.

I

Á dögunum sagði ég, í pistli hér á Tregawöttunum, að mér virtist margt fólk vera á þeirri skoðun – nánast óafvitandi – að ljóðlist væri íslenskt fyrirbæri. Þessu til stuðnings má benda á margt, t.d. þá staðreynd að erlendar ljóðabækur fást vart keyptar í höfuðborg landsins, og eru lítið keyptar inn á bókasöfn. En auðvitað er þessi hugsunarháttur hluti af stærri og enn þröngsýnni þankagangi: Ljóðlistin er eitthvað eitt, með mögulegu viðbótinni þetta eitt lýtur ákveðnum óbeygjanlegum reglum. Lengi vel lýsti þetta sér svo á Íslandi að ljóð innihéldu sömu formreglurnar – þar fóru stuðlar og höfuðstafir fremstir í flokki, en strax í kjölfarið kom rím og liðaskiptingar. Dýrast var kveðið í margsannaða bragarhætti, sem unnu sér þegnrétt á Íslandi einn af öðrum – frá runhendum til ítalskra sonnettna – þó aðrir vinsælir hættir í Evrópu hefðu orðið út undan, til dæmis hið malasíska pantún, sem Victor Hugo gerði vinsælt – og hækan fékk ríkisborgararétt með þýðingum Helga Hálfdanarsonar um miðjan sjötta áratuginn. Þess má reyndar geta að oftar en ekki bundu þýðendur ljóð í hefðbundnum háttum í stuðla og höfuðstafi, þó þeir ættu þar ekki heima á upprunamálunum.

- sagan endurtekur sig -

Það er ekki líklegt að mörg innblásin trúarljóð hafi verið ort þegar kristni var lögtekin á Þingvöllum árið 1000. Skáldin hafa væntanlega átt í hinum mestu vandræðum með að yrkja um Krist vegna þess að hin nýja trú kippti grundvellinum undan ljóðahefðinni. Dróttkvæða hefðin stóð nánast berstrípuð eftir trúskiptin. Gamla skáldamálið sem var undirlagt af heiðnum heitum, kenningum og goðsögnum var úrelt. Hvernig átti skáld að nota gjöf Óðins eða Kvasis dreyra til að lofa Hvítakrist? Tungumálið var ónýtt og táknheimurinn hruninn og skáldin þurtu að finna sér nýtt tungumál til að tjá trú sína í ljóði. Menn bjuggu til nýjar kenningar eins og himnasmiður, yfirbjóðandi engla, skapari jarðar. Það gekk ekki að blanda þessum heimsmyndum saman, jörðin var brúður Óðins og móðir Þórs. Augljóslega var ekki hægt að tala um Guð sem skapara Óðins brúðar.

Eiríkur Örn Norðdahl er fenómen.

Þetta dylst engum læsum Íslendingi. Vald hans á vaðli á íslenska tungu er að sönnu ógnvekjandi, hann hugsar með fingurgóma á lyklaborði, talar á sama hátt. Hann pikkar án þess að hugsa - veður áfram í heilögu stríði. Eftir hann liggja alveg hreint ótrúlega mörg orð á fjölmörgum bloggsíðum, í bókum, tímaritum. „Hvar finnur hann tímann?“ er spurt. Sumir hafa varla tíma til að skrifa einn einasta pistil.

Eiríkur Örn er sjálfskipaður verndari ljóðsins. Í huga hans kom hann sem sviptivindur inn í dautt ljóðaumhverfi, íslensk ljóðlist á sér nánast enga forsögu, ekkert bakland - þetta byrjaði að gerast með tilkomu Nýhil, með innkomu Eiríks á vígvöllinn. Nýhil er aðal og innan Nýhil er Eiríkur aðal. Og hann er líka besti vinur aðal. Ekkert fer framhjá honum.