Það þjónar engum tilgangi að segja að bókin Takk, mamma mín, eftir Þorstein Joð, sé ekki ljóðabók. Fremst í henni segir að hún sé „minningabók“, en því er hvergi haldið fram hún sé ekki ljóðabók. Og við ætlum svo sannarleg a ekki að fara að byrja á slíkri fásinnu hér. Það væri algerlega út í hött.

Ljóðin í bókinni eru ljósmyndir, ljósrit, prósar, vélrituð samtöl, það er meira að segja lag í þessari bók, sem er ljóð, það er uppskrift sem er ljóð og loks má nefna að það er auður minnislisti („Til minnis“, stendur og auðar línur að neðan) sem er ljóð. Ljóðin eru minningar um móður skáldsins, jafnvel kveðjur þó ég kalli þær ekki uppgjör (það gerir enginn upp við móður sína, sú skuld er öll manns tilvist).

I

„Það er enginn samtími í þessari bók“, sagði Hermann Stefánsson í viðtali um nýútkomna ljóðabók sína, Borg í þoku, fyrir skemmstu. Þetta var það fyrsta sem ég hnaut um – fyrsta sem ég tók eftir við lestur bókarinnar. Ég er ekki endilega viss um að það sé vegna þess að Hermann sé eini maðurinn sem yrkir án samtíma, eða heimilis, í merkingunni „heima“, (það væri þá frekar „heimar“, en samt meira bara „heimur“ – framandi heimur kannski) – ég held þvert á móti að þetta sé jafnan viðkvæðið í ljóðabókum.

Ég er ekki viss um að svona hafi þetta alltaf verið. Mig grunar að ljóðskáldin líti aftur til gullaldar ljóðlistarinnar, til þess tíma þegar skáld fæddust í þorpum, smábæjum og sveitabæjum, ortu um grösin og lækina og ef þau fóru til borgarinnar var allt orðið svo stórt og mikið og geðveikt. Í ljóðlistinni er eðlilegt umhverfi skáldanna hin villta náttúra blóma og fossa og fortíðar, á meðan borgarmenningin er framandi, útlensk – það borðar enginn pizzur í ljóðum og fer enginn á internetið, og þá sjaldan það gerist er það eingöngu til merkis um firringu, frekar en samsemd, frekar en hinn náttúrulega gang lífsins. Þannig hafa ljóðskáldin kannski hafnað náttúru mannsins eins og hún kemur þeim fyrir sjónir, misst þá gáfu sem var álitin skáldum nauðsynleg í eina tíð: hæfileikann til að undrast yfir samtíma sínum. Og kannski hæfileikann til að sjá fegurðina í ljótleikanum sömuleiðis.

Í vikunni bárust mér tvö póstkort. Þau bárust sama daginn. Annað þeirra var ekki undirritað, en á hinu stóð „kveðja, Steinn Steinarr“. Bréfritarar hafa ekki heldur haft fyrir því að finna heimilisfang mitt, því á öðru stóð einfaldlega „Eiríkur Norðdahl/ Ísafirði“ en á hinu „Eiríkur Örn N. / Ísafjörður / Vesturland [sic]“. Á framhliðum þeirra voru bókakápur á tveimur Bjartsbókum. Steinn Steinarr valdi kápukort af bókinni Hið stórfenglega leyndarmál Heimsins eftir Steinar Braga, en Anonymous valdi Guðlausa menn Ingunnar Snædal.

Skáldið Eiríkur Örn Norðdahl fagnaði stórafmæli fyrir stuttu. Í tilefni þess birtist ritdómur Önnu Bjarkar Einarsdóttur um síðustu bók hans, Blandarabrandara. Eiríkur Örn hefur lagt mikið af mörkum til ljóðlistar á undanförnum árum, kynnt erlenda listamenn og framandi strauma framúrstefnuljóðlistar fyrir landanum. Þá hefur hann vakið athygli á ljóðlist í samtímanum með ýmsum uppákomum og skrifum. Bækur hans hafa þó ekki alltaf fengið jákvæðar viðtökur en þar er fremur um að kenna að skrif hans eru samferðamönnum hans framandi en að þau séu léleg. Þessari grein er ætlað að bæta úr skorti á fræðilegri nálgun á verkum Eiríks Arnar.

Rifjum upp ljóðabók Gyrðis Elíassonar: eins konar höfuðlausn. Eða: eins konar höfuð lausn. Þetta skiptir máli, eins og sést á kápunni. Og það skilst kannski ekki fyrr en að maður hefur flett bókinni að titillinn er líka mynd úr bókstöfunum, eins konar konkretljóð, höfuðið er laust frá skrokknum, þarna liggur hálshöggvinn maður.

Nú hef ég hugsanlega eyðilagt eitthvað fyrir þeim sem þetta lesa. Það er þráður í þessari bók, eða kannski tónband, myndræma, eitthvað sem snýst, flöktandi minningar og myndir í óeðlilega skörpum fókus.