Finnskættaða ljóðskáldið Anselm Hollo benti einhvern tímann á þá staðreynd að á sjötta áratugi síðustu aldar hafi verið hægt að kaupa næstum því allar ljóðabækur sem gefnar voru út í Bandaríkjunum í bókabúðum Lundúnaborgar. Í dag er vart hægt að kaupa allar ljóðabækur sem gefnar eru út á Íslandi í neinni einni bókabúð innanlands (og hvað þá erlendis). Margar ljóðabækur er ekki einu sinni hægt að fá í bókabúðum yfir höfuð. Útgefnar ljóðabækur í Bandaríkjunum á einu ári gætu vel fyllt Bókabúð Máls og menningar. Ekki bara hillurnar heldur alla búðina. Þegar við bætist að hver og ein útgefin ljóðabók er ekki líkleg til að seljast í meira en 100-1000 eintökum verður manni fljótlega ljóst að það að öðlast sæmileg yfirsýn yfir það sem er að „gerast“ í heimi ljóðsins er með öllu fyllilega og algerlega ómögulegt. Að kunna skil á svo miklu sem einu prómilli krefst gríðarlegs lesturs sem einungis er á færi manna sem ekki þurfa að vinna fyrir sér á nokkurn hátt, en hafa samt efni á að borga fyrir bækurnar, eru með menn í vinnu við að hafa uppi á þeim, tala allar helstu heimstungur og þurfa aldrei nokkurn tímann að stoppa til þess að segja skoðun sína á þeim. Við byrjum því þessa grein um alþjóðlega framúrstefnuljóðlist á því að gefa upp á bátinn alla von um að geta nokkurn tímann fjallað um alþjóðlega framúrstefnuljóðlist.
Archive for October, 2006
Í vikunni bárust mér tvö póstkort. Þau bárust sama daginn. Annað þeirra var ekki undirritað, en á hinu stóð „kveðja, Steinn Steinarr“. Bréfritarar hafa ekki heldur haft fyrir því að finna heimilisfang mitt, því á öðru stóð einfaldlega „Eiríkur Norðdahl/ Ísafirði“ en á hinu „Eiríkur Örn N. / Ísafjörður / Vesturland [sic]“. Á framhliðum þeirra voru bókakápur á tveimur Bjartsbókum. Steinn Steinarr valdi kápukort af bókinni Hið stórfenglega leyndarmál Heimsins eftir Steinar Braga, en Anonymous valdi Guðlausa menn Ingunnar Snædal.
Ég er húsmóðir í Mósambík
og ég fæ engin laun
Ég er húsmóðir í Mósambík
og ég elda ekki baun
Ég er húsmóðir í Mósambík
og ég þvæ blóð úr skyrtunni þinni
Ég er húsmóðir í Mósambík
og ég fæ engin laun
höf. ók.
[youtube]FU0O018USrs[/youtube]
Hér má sjá kanadíska ljóðskáldið Christian Bök lesa ljóðið Höpöhöpö Böks eftir Eirík Örn Norðdahl. Texta ljóðsins má lesa með því að smella hér.
Þessi borg er ölvuð
turnar hennar tróna skakkir og skældir
byggingar úr mistri
skip sigla fullum seglum um strætin
áðan spurði mig einhver til vegar
ég svaraði því játandi
en að enginn þeirra lægi lengur til áfangastaðar
þessi borg er ölvuð
þeir söngla bænir sínar í turnunum
þótt þeir viti að á götunum er enginn
sem ekki heyrir til þeirra lengur
trúðarnir hafa sett upp óumræðilegan mæðusvip
stytturnar eru ekki samar og áður
jafnt þótt maður kastaði í þær sandi eða snjóboltum
auðvitað er listileg rigning og göturnar hafa flestar runnið til
það gildir einu fyrir þá sem á annað borð sigla
raunar hvíslaði regnið einhverju að mér í gær – ef ekki bara í gærkvöldi
en þá var ég að hlusta eftir fótataki svo ég veit ekki hvað það var
heyrðu, ég sé ekki betur en að áhöfn eins sjóræningjaskipsins sé að bera burt
allt silfrið í búðunum á torgi silfursmiðanna
sama er mér
þeir vita ekki hvað þeir eiga í vændum
fremur en aðrir
þessi borg er ölvuð
minningar mínar myndu bera mig ofurliði hefði ég minni
fæturnir bæru mig ofurliði hefði ég fætur
sum andlitin sem ég mæti fara langt með að gera útaf við mig
eins og þitt myndi gera ef ég hrinti upp sjóblautri hurð á siglingabar
æddi inn
og segði:
hingað er ég kominn
alla þessa leið
fyrir þig
Hermann Stefánsson
Fjölmargir aðilar hafa komið að máli við mig til þess að fræðast um heimilishvalveiðar, og því hef ég ákveðið að svara hér algengustu spurningunum.
1. Eru hvalveiðar hættulegt sport?
Til að byrja með eru hvalveiðar alls ekki neitt sport. Hvalveiðar eru list. Líkt og gildir um bardagalistir er kjarni þeirra frelsandi, við hvalveiðar frelsast maður/kona frá sjálfum/sjálfri sér. En burtséð frá því, þá eru þær jú hættulegar. Lífið er hættulegt, hvalir eru stórir. En þeir sem haga sér viturlega eru líklegir til að lifa af sinn fyrsta hval. Þegar maður hefur einu sinni náð fullnaðartökum á hvalveiðilistinni, þá gleymir maður þeim aldrei.
Að því sögðu er ljóst að jafnvel reyndustu hvalveiðimenn geta orðið leti sinni, sinnuleysi eða vananum að bráð. Engir tveir hvalir eru eins, hvorki sem líf eða bráð.
2. Þarf maður ekki stóran bát til að stunda hvalveiðar?
Nei! Það er nákvæmlega þetta sem heimilishvalveiðar snúast um, frelsandi hvalveiðar. Það er ekkert sameiginlegt með heimilishvalveiðum og þeim fávísu iðnaðarbestíum sem stunda hvalveiðar sínar á risastórum skipum og framleiða hval eins og hverja aðra verksmiðjuvöru, firrtir sjálfum sér, firrtir lífinu og firrtir hvalinum á eina höndina og einkahvalveiðum á hina. Sú staðreynd að hvorutveggja er kallað hvalveiðar, er einfaldlega ómerkileg tilviljun.
Heimilishvalveiðimaður getur notast við bát eða sleppt því. Lengra komnir hvalveiðimenn synda á eftir bráð sinni. Það þarf vart að taka fram að ekki er mælt með þessari aðferð fyrir byrjendur. En enginn sannur hvalveiðimaður lætur grípa sig á bát sem er lengri en 3,5 metrar, né heldur notast hann við utanborðsmótor við siglingu bátsins. Eftirfarandi er nauðsynlegt að hafa.
Þekkingu á mökunarsvæðum hvalatorfa.
Hæfileika til að herma eftir ástarsöngvum þeirra. (Takið eftir að fyrstu tvö atriðin á listanum hafa með þekkingu eða verksvit aðgera. Þetta er engin tilviljun. Mikilvægustu atriðin við hvalveiðar liggja innra með manni, ekki„þarna úti“.)
Dráttartog sem haldið getur 2-20 tonnum, eftir hvalategund (og getu hvalveiðimannsins). Að minnsta kosti 200 metra löng — hafið hugfast, þið viljið ekki hverfa niður með hvalnum.
Beita: Fiskur, slóg eða minni hvalur en sá sem á að veiða.
Sverð.
Ekki er óheyrt að hvalveiðimenn taki með sér talstöð eða farsíma, til öryggis, auk annars búnaðar af svipuðum meiði: blístru, björgunarvesti, o.s.frv. Ég er nauðbeygður til að sýna þessu skilning hvað varðar byrjendur og viðvaninga, en hafið í huga að slíkar varúðarráðstafanir munu halda aftur af getu ykkur og fyrr eða síðar mun reynast nauðsynlegt að sleppa þeim.
3. Finnast kvenkyns hvalveiðimenn?
Hugsanlega, já.
4. Finnst nokkurs staðar samfélag hvalveiðimanna?
Nei, né getur slíkt orðið til. Hvalveiðimaður er karl (eða kona) einn og afskiptur. Hvalveiðimenn hittast ekki, þeir rekast á hver annan.
5. Hvernig nákvæmlega fara hvalveiðarnar fram (með ofangreindum búnaði)?
Róið. Staðnæmist. Tælið hvalinn til ykkar með söngi og beitu. Gælið við hann. Læðið tauginni um sporðinn á honum, eða aðra framstæða hluta hans. Stingið hann með sverðinu. Hann deyr ekki við fyrstu stungu, hann tryllist. Haldið ykkur fast í bátinn. Hvað sem gerist, haldið ykkur í bátinn, hvalurinn mun þreytast og tapar vonandi orku eftir því sem honum blæðir út. Þegar hann róast aftur skuluð þið nálgast hann að nýju (eða, ef þið kjósið þokkafullu aðferðina, þá lokkið hann aftur til ykkar), gælið við hann og stingið hann. Endurtakið þetta eins oft og nauðsyn krefur, við allar eðlilegar aðstæður, þó það fari eftir stærð og aldri hvalsins, mun hann deyja innan við 12 tímum eftir að honum er veitt fyrsta sárið. Dragið hvalinn að ströndu (nei, hvalir sökkva ekki þegar þeir deyja, þeir fljóta).
6. Hver er uppruni frelsandi hvalveiða? Eru einhver söguleg tengsl við ródeóið, eða þarna spænsku íþróttina með nautunum?
Frelsandi hvalveiðar eiga uppruna sinn í fornri visku Eddukvæða. Þær hafa nýlega verið lífgaðar við af meistara Þórbergi Þórðarsyni, sem stundaði hvalveiðar sínar nakinn og bátslaus á miðri 20. öldinni, og náði fullkomnun í þokka og tækni, að ekki sé minnst á algerri frelsun. Þar til á síðari hluta tíunda áratugarins stunduðu Íslendingar hvalveiðar sínar í laumi. En í dag, eftir því sem listin nær fótfestu víðar í heiminum, líkt og eldur í sinu, gerist þess ekki lengur þörf, við fögnum hvalveiðunum opinskátt og tökum fullan þátt í þessari æðstu andans list, og höfum boðið gervöllu mannkyni með í leikinn.
Það eru engin þekkt söguleg tengsl við aðrar mannsins iðjur, þó við viðurkennum fúslega að yfirborðsleg líkindi séu með hvalveiðunum og ýmsum öðrum greinum. Naut eru samt talsvert minni dýr en hvalir.
7. Hvalir eru ekki fiskar, er það?
Nei, en við viðurkennum fúslega að yfirborðsleg líkindi eru með hvölum og fiskum. Hvalir eru meðal gáfuðustu og þokkafyllstu spendýra jarðarinnar, sumir vilja jafnvel meina að þeir séu gáfaðri en menn. Í því má finna reisn listar okkar.
Haukur Már Helgason
Þýðing (úr ensku): Eiríkur Örn Norðdahl
Verkið má finna á frummálinu með því að smella hér.
Eftirfarandi ljóð fannst í teiknisögunni „Two Roads Diverge“, fyrsta hluta Southland Tales (hlutar 4-6 verða samnefnd bíómynd). Sagan gerist í Bandaríkjunum árið 2008 þegar vegabréfseftirlit er á öllum fylkjamærum og bensín af skornum skammti sökum vaxandi ófriðar í Miðausturlöndum. Höfundurinn er Krysta Now (fædd Kapowski), klámmyndaleikkona sem fer með hækur úr sumarbæklingnum og er undir sterkum áhrifum frá T.S. Eliot.Ljóðið fann Ásgeir H Ingólfsson
Bókin Guðlausir menn: hugleiðingar um jökulvatn og ást vann á dögunum Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar. Þau verðlaun voru nú helguð ljóðabókum og er vonandi að Reykjavíkurborg haldi þeim ágæta sið áfram, enda ljóst að þótt verðlaunaféð komi flestum höfundum ágætlega þá eru þau væntanlega ljóðskáldum ennþá lífsnauðsynlegri en flestum öðrum. En verðlaunasamkeppnir í listum eru afskaplega skemmtilegt og vanmetið fyrirbæri þótt ekki sé maður alltaf sammála þeim, misjafnar skoðanir nokkurra verðandi ritstjórnarmeðlima á ljóðakeppni síðasta vor var til dæmis ein helsta kveikjan að stofnun þessa vefrits.
Alkóhól
Þú ert nú dálítið ræfilslegur.
En við getum bjargað því.
Ekki satt.
Satt best að segja líturðu ömurlega út.
Heyrirðu það.
Þú ert ekki einn.
Og þér veitir ekki af einhverri hjálp í dag, þar sem þú pakkar niður í
myrkrinu, stígur upp í rútuna, hallar sætinu aftur og
glottir meðan skelfingin streymir yfir fætur þína, milli
fingranna og gegnum hárið…
Ég beið alltaf, var alltaf til staðar.
Þekkirðu einhvern sem getur sagt það sama.
Ég ráðlegg þér að hugsa um hana eins og hún er:
enn eitt nafnið rist í tungu þína.
Hvernig var þetta aftur hjá þér, „Frekar að skaddast en
að valda skaða, það er ekki lítilmótlegt.“
Hlífðu mér.
Getum við ekki farið að koma okkur af stað.
Manstu, við kunnum vel við okkur í rútu. Saman
gætum við horft á þessa vetrarakra líða hjá, og
kvíðinn hverfur með þeim,
hugsaðu þér bara.
Ég þarf hvergi að vera.
Næturskrif
Það sem heyrist þegar einhver grætur í næstu íbúð.
Í framandi borg, hér er ég þá, eina ferðina
enn
óviðbúinn þessum sérstöku kringustæðum
eða hvaða kringustæðum sem er, semsagt –
frosinn í stólnum
líkami minn eitt stórt eyra.
Stórt eyra skríðandi upp eftir vegg.
Í herberginu þar sem ég muldra án afláts og pata –
og enginnn má heyra í mér –
aleinn þar til ég sofna:
líf mitt sundurtætt jörð farin að grænka á ný.
Það sem heyrist þegar einhver grætur
Þarna
(Thomas Frank)
Látum rigna núna,
göturnar eru auðar.
Kuldalegt hvísl laufblaðanna
yfir húsþakinu;
skrjáf í blaðsíðum,
bók skilin eftir opin við gluggann.
Göturnar eru auðar, það má byrja
núna.
Eins og þú
var ég ekki viðstaddur
útförina. Þennan morgun
gekk ég út
í fyrsta sinn
og ráfa hér
innan um ógrynni
af merkingarlausum nöfnum
sem standa grafkyrr
í grasinu –
(nafnið á steininum þínum
mun standa
lengi
í símaskrám,
ljós, býst ég við,
frá horfinni stjörnu…)
- einungis til að staðsetja reitinn,
komast nær, án þess að vita hvar þú ert
eða að þú vitir að ég er þarna.
Franz Wright
Þýðing: Jón Kalman Stefánsson
Tveir endar á ketti
Systir þín segist elska köttinn,
sagði pabbi, en það er mamma þín
sem hreinsar skálina hans & skiptir
um kattarsandinn. Hún sér um skítverkin.
Systir þín sér um skemmtilegu hlutina – hún
gefur honum að éta & klappar honum. Hún sinnir aðeins
framhlutanum á kettinum & skilur afturhlutann
eftir handa mömmu þinni. En köttur er bæði með fram-
& afturhluta. Með réttu ætti hún að hafa endaskipti &
ekki að láta mömmu þína sjá annast erfiðasta hlutann.
Yfirburðir karla
Það setur okkur skör hærra en konur,
sagði pabbi, að við erum fljótari út úr baðherberginu.
Þær fáu auka sekúndur veita okkur
mikla yfirburði. Á meðan þær
sitja ennþá á klósettinu erum við
þegar að renna upp lásnum. Við
komumst fyrr á næsta stefnumót.
Því meira sem konur nota baðherbergið
þeim mun meira safnast þessar sekúndur upp.
Sekúndur breytast í mínútur. Mínútur
breytast í klukkustundir. Ég vona að þú munir þetta
í hvert skipti sem þú ert á baðinu. Því lengur
Fjarvist ljóssins
Guð starfar með dularfullum hætti, sagði pabbi.
En hann er ekki nærri því eins dulurfullur & mamma þín.
Hann sagði: Verði ljós. Og það varð ljós.
Ég sé ekkert dularfullt við það.
Hann gerði það sem Hann sagðist ætla að gera.
Mamma þín segir: Við skulum ekki verða of sein í bíó.
Samt er hún svo lengi að klæða sig
að það borgar sig ekki að fara. Svo verður hún
æf yfir því að ég fari ekki með hana á neina staði.
Guð skapaði ljós þar sem einungis var myrkur.
Hún skapar einungis ringulreið.
Hal Sirowitz
Þýðing: Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson